هیپوترمی یا کاهش دمای بدن در نوزادان و کودکان؛ علائم و درمان

هیپوترمی  به معنی کاهش دمای طبیعی بدن در همه افراد از جمله  کودکان و نوزادان تعریف می‌شود. معمولاً هیپوترمی زمانی اتفاق می‌افتد که دمای معمولی بدن با سردی محیط پایین می‌آید. با این‌حال در پزشکی اساساً دو طبقه‌بندی اصلی یعنی هیپوترمی تصادفی و هیپوترمی عمدی وجود دارد. هیپوترمی تصادفی معمولاً با قرار گرفتن در معرض سرما ایجاد و منجر به کاهش درجه حرارت بدن می‌شود. هیپوترمی عمدی کاهش درجه حرارت بدن برای انجام عمل‌های پزشکی است.

هر کودک و نوزادی زمانی که در معرض هوای سرد یا در آب  سرد قرار بگیرد ممکن است به هیپوترمی مبتلا شود. با دیدن هر گونه نشانه‌ای از هیپوترمی به پزشک مراجعه کنید زیرا ممکن است برای کودک خطرناک باشد. متخصص اطفال با ارائه مشاوره تخصصی در مورد علل هیپوترمی در کودکان و نوزادان و خطرات مربوط به آن، شما را در یافتن راه‌های مناسب درمان راهنمایی می‌کند. جهت دریافت مشاوره و رزرو نوبت می‌توانید با شماره ۰۲۱۲۶۶۵۶۱۲۶ تماس حاصل فرمایید.

علائم هیپوترمی


اطفال، نوزادان و کودکان خردسال بیشتر احتمال دارد که به هیپوترمی مبتلا شوند زیرا سریع‌تر از بزرگسالان گرمای بدنشان را از دست می‌دهند. پزشکان مقادیر دمایی مختلفی برای سطح هیپوترمی در نوزادان ارائه کرده‌اند:

  • استرس سرد یا هیپوترمی خفیف: ۰ تا ۳۶٫۴ درجه سانتی‌گراد
  • هیپوترمی متوسط: ۰ تا ۳۵٫۹ درجه سانتی‌گراد
  • هیپوترمی شدید: کمتر از ۳۲ درجه سانتی‌گراد

در برخی از تحقیقات ممکن است تفاوت‌هایی در این مقادیر وجود داشته باشد اما این سطوح دما می‌تواند به‌عنوان راهنمایی در ارزیابی میزان هیپوترمی در نوزادان و کودکان خردسال باشد.
از آنجایی‌که نوزادان و کودکان خودشان نمی‌توانند با افراد بالغ در مورد سردی بدن صحبت کنند، والدین، پرستاران کودک و کارکنان پزشکی باید به علائم و نشانه‌های هیپوترمی توجه کنند که شامل این موارد است:

  • دمای پایین یا رکتوم زیر ۳۶٫۴ درجه سانتی‌گراد
  • گریه کم
  • سطح انرژی پایین
  • لتارژی 
  • پوست قرمز و سرد
  • احساس خستگی اندام و شکم
  • سو تغذیه 
  • هیپوگلیسمی (افت قند خون) 
  • هیپوکسی (سطح پایین اکسیژن خون) یا آپنه (فقدان تنفس)
  • آریتمی قلب

برخی از نوزادان و کودکان ممکن است هیپوترمی مزمن را تجربه کنند که این علائم را دارند:

  • کاهش وزن
  • عدم افزایش وزن
  • عدم رشد

کودکان بزرگتر و نوجوانان دارای علائمی مشابه بزرگسالان هستند اما ممکن است گاهی اوقات ترکیبی از نشانه‌های یک کودک یا بزرگسال داشته باشند.

علل


  • سرد شدن بدن کودک ممکن است به علت عوامل محیطی، اختلالات مربوط به کاهش دما، سپیس نوزاد، خونریزی داخل جمجمه، حساسیت دارویی یا ترکیبی از چند علت باشد. عوامل خطر برای هیپوترمی شامل فشارخون مادرزادی، زایمان سزارین و نمره پایین آپگار است.

روش‌های از دست رفتن گرما از بدن عبارت‌اند از:

  • گرمای تابشی: بیشترین تلفات گرما به دلیل گرمای ساطع‌شده از سطوح محافظت نشده بدن است.
  • تماس مستقیم: اگر کودک در تماس مستقیم با چیزی بسیار سرد مانند آب سرد یا زمین سرد قرار گیرد، گرما از بدنش خارج می‌شود. از آنجاکه آب بیشتر خاصیت رسانایی دارد، در آب سرد گرمای بدن خیلی سریع‌تر از هوای سرد کاهش می‌یابد. همچنین اگر لباس مرطوب باشد از دست دادن گرما از بدن بسیار سریع‌تر است.
  • باد: باد با انتقال هوای گرم در سطح پوست دمای بدن را کاهش می‌دهد. بنابراین باد فاکتور مهمی در کاهش گرمای بدن است.

عوارض


کودک مبتلا به سردی بدن به علت قرار گرفتن در معرض هوا یا آب سرد نسبت به دیگر آسیب‌های مربوط به سرما نیز آسیب‌پذیر هستند، ازجمله:

  • انجماد بافت‌های بدن
  • از بین رفتن و مرگ بافت‌های بدن ناشی از وقفه در جریان خون

تشخیص


تشخیص علائم اولین گام در تشخیص هیپوترمی است. دماسنج مخصوصی که در اکثر بیمارستان‌های اورژانس در دسترس است، می‌تواند درجه حرارت بدن بسیار پایین را تشخیص دهد و تشخیص را تأیید کند.

درمان هیپوترمی


هیپوترمی یک وضعیت تهدیدکننده است که نیاز به کمک‌های اورژانسی دارد.
اگر مراقبت‌های پزشکی بلافاصله در دسترس نیست:

  • همه‌ی لباس‌های مرطوب مثل کلاه، دستکش، کفش و جوراب را در بیاورید.
  • با استفاده از ملحفه و لباس‌های خشک، در مقابل باد و از دست دادن حرارت بیشتر از بچه‌ها محافظت کنید.
  • کودک را در اسرع وقت به محلی گرم و خشک منتقل کنید.
  • کودک را با پوشاندن لباس اضافی گرم‌کنید. از پتوهای گرم نیز می‌توانید استفاده کنید. دیگر موارد مفید برای گرم کردن عبارت‌اند از: قرار دادن پتو برقی بر روی ناحیه لگن و پد گرم بر روی لگن، زیر بغل، گردن و کشاله ران. اما توجه کنید که استفاده از این موارد باعث سوختگی پوست نشود. اگر هیچ‌یک از موارد بالا در دسترس نیست از گرمای بدن خود استفاده کنید.
  • اگر دماسنج دارید دمای کودک را بگیرید.

اگر کودک مبتلا به هیپوترمی بی‌هوش یا بدون نبض یا علائم تنفسی شد با اورژانس تماس بگیرید. در صورت عدم احساس ضربان و نشانه‌ای از تنفس، احیاء باید بلافاصله انجام شود. نبض  را تا یک دقیقه قبل از شروع احیا چک کنید زیرا ضربان قلب ممکن است بسیار کند باشد و اگر ضربان قلب وجود نداشته باشد نباید احیاء شروع شود. در صورت عدم وجود علائم تنفس یا ضربان، تا زمانی که بیمار به بیمارستان برسد، احیاء باید ادامه یابد.

در موارد هیپوترمی پیشرفته،  برای برگرداندن دمای تعادل بدن، مراقبت‌های پزشکی نیاز است. درمان سردی بدن ممکن است شامل استفاده از مایعات تزریقی گرم شده، اکسیژن، لاواژ صفاقی (شستشوی حفره داخلی شکم) و سایر اقدامات باشد. عوارض ناشی از درمان می‌تواند شامل ذات‌الریه، آریتمی قلبی، فیبریلاسیون بطنی، توقف ناگهانی ضربان قلب و مرگ باشد.

پیشگیری


برای پیشگیری از سرد شدن بدن نوزاد باید او را سریع خشک کنید و سپس او را کاملاً (حتی سر) را در یک پتو گرم بپیچید تا از کاهش دمای بدن به هر شکل جلوگیری شود. چسباندن پوشش محافظتی شفاف از جنس پلی اتیلن شفاف روی دوجداره گرم‌کننده تابشی و بر روی نوزاد، سبب کاهش دفع نامحسوس آب و کنترل بهتر دما به‌خصوص در نوزادان زودرس می‌شود. نوزادان بیمار باید در محیط حرارتی خنثی نگهداری شوند تا میزان متابولیسم بدن کم شود. دمای مناسب انکوباتور بسته به وزن نوزاد هنگام تولد و سن تولد و رطوبت در انکوباتور متفاوت است. گرما را می‌توان با یک سرووموکانیسم تنظیم کرد تا دمای پوست را در دمای ۳۶٫۵ درجه سانتی‌گراد حفظ کند.