بیماری اوتیسم در کودکان: نشانه ها،انواع و درمان

اوتیسم طیفی از اختلالات مرتبط به هم با هسته مشترکی از علائم است. اختلالات طیف اوتیسم در دوران نوزادی و خردسالی بروز می‌یابد و باعث تاخیر در بسیاری از ناحیه‌های اصلی و پایه رشد، مانند فراگیری گفتار، بازی و تعامل با دیگران می‌شود. اوتیسم نوعی ناتوانی مادام‌العمر است که بر روش ارتباط برقرار کردن بیمار با دیگران اثر می‌گذارد. کودکان دچار اوتیسم به سختی می‌توانند ارتباطی معنادار را با اطرافیان برقرار کنند. توانایی کودکان اوتیسم در دوستیابی نیز معمولاً محدود است و نمی‌توانند به خوبی بیان عواطف اطرافیان خود را درک کنند.

برخی کودکان از ناتوانی در یادگیری، دشواری در فراگیری یک امر خاص یا دیگر اختلال‌های تحولی و رشدی نیز رنج می‌برند. تمام کودکان اوتیسم در حوزه تعاملات اجتماعی، روابط اجتماعی و تخیل ضعیف عمل می‌کنند. این آسیب‌ها را در اصطلاح "نقص‌های سه گانه" می‌نامند.

اگر فرزندتان دچار اوتیسم است، می‌توانید شرایط او را با بهره‌گیری از درمان‌های مختلف بهبود دهید. متخصص اطفال بیماری اوتیسم را تشخیص می‌دهد و پس از تعیین شدت آن رفتار درمانی، ارتباط درمانی، درمان دارویی و تغییر در رژیم غذایی را توصیه می‌کنند. برای تعیین وقت قبلی یا مطرح کردن سوالات خود در خصوص بیماری اوتیسم می‌توانید با شماره ۰۲۱۲۶۶۵۶۱۲۶  تماس حاصل فرمایید.

اوتیسم چه نوع بیماری است؟


اختلال طیف اوتیسم (ASD) نوعی ناتوانی رشدی است که چالش‌های اجتماعی، ارتباطی و رفتاری مشخصی را ایجاد می‌کند. حدود یک درصد از کودکان دچار بیماری اوتیسم می‌شوند و شیوع این بیماری در پسران ۴ برابر دختران است. دیگر گونه‌های اختلال طیف اوتیسم به شرح زیر است:

  • سندرم آسپرگر
  • اختلال ازهم پاشیدگی کودکی
  • سندرم رت
  • اختلال تحولی فراگیر

نشانه‌ها و علائم


علامت‌های خطر اوتیسم به موازات بزرگتر شدن کودک متنوع‌تر می‌شود. اوتیسم نشانه‌ها و علائم بی‌شماری دارد که تمام آنها عموماً حول ضعف مهارت‌های اجتماعی، مشکلات گفتاری و زبانی، دشواری در برقراری ارتباط غیرکلامی و رفتار غیرمنعطف شکل می‌گیرد.

نشانه‌های مشکلات اجتماعی

  • کودک علاقه‌ای به دیگران یا رخدادهای پیرامون خود نشان نمی‌دهد یا متوجه آنها نیست.
  • کودک اوتیسم شیوه ارتباط برقرار کردن با دیگران، بازی کردن یا دوستیابی را نمی‌داند.
  • کودک علاقه‌ای به نوازش شدن یا در آغوش گرفته شدن ندارد.
  • کودک در بازی‌های تخیلی یا بازی‌های گروهی شرکت نمی‌کند، با هم‌سن و سال‌های خود صمیمی نمی‌شود یا به شیوه‌ای خلاقانه با اسباب‌بازی‌های خود سرگرم می‌شود.
  • کودک احساسات یا گفتار دیگران درباره خود را به خوبی متوجه نمی‌شود.
  • به نظر می‌رسد که کودک صحبت‌های اطرافیان را هنگام خطاب قرار دادن وی نمی‌شنود.
  • کودک دستاوردها یا علاقه‌مندی‌های خود، برای مثال نقاشی یا اسباب بازی‌هایش، را با دیگران به اشتراک نمی‌گذارد.

کودکان دچار اوتیسم در زمینه تعاملات اجتماعی پایه نیز با دشواری روبرو می‌شوند. بسیاری از کودکان اوتیسم ترجیح می‌دهند در جهان خود و به دور از دیگران زندگی کنند.

نشانه‌های مشکلات زبانی و گفتاری

  • لحن صدای کودک غیرطبیعی است یا فراز و فرود جملات وی یا ریتم جملات عادی نیست؛ برای مثال تمام جملات را با لحن سوالی بیان می‌کند.
  • کودک کلمات یا عبارات یکسانی را بارها و بارها، غالباً بدون هیچ قصد ارتباطی تکرار می‌کند.
  • واکنش کودک به سوال تکرار کردن آن است و به آن جواب نمی‌دهد.
  • کودک اشتباه‌های زبانی (اشتباه‌های دستوری، واژگان غلط) بسیاری دارد یا با ضمیر سوم شخص به خود اشاره می‌کند.
  • کودک نمی‌تواند به خوبی خواسته‌ها یا نیازهای خود را مطرح کند.
  • کودک جهت‌ها، جملات دستوری یا سوالی ساده را متوجه نمی‌شود.
  • کودک تمام جملات را به معنای تحت‌اللفظی آنها برداشت می‌کند و درکی از طنز، کنایه و تمسخر ندارد.

کودکان دچار طیف اختلال اوتیسم مشکلات زبانی و گفتاری متعددی دارند و غالباً دیر زبان باز می‌کنند.

نشانه‌های مشکل در برقراری ارتباط غیرکلامی

  • خودداری از تماس چشمی
  • عدم همخوانی حالات صورت با جملات
  • درک نکردن حالات صورت، لحن صحبت و زبان بدن دیگران
  • زبان بدن بسیار محدود و استفاده از فقط چند حرکت مانند اشاره کردن. از این لحاظ به نظر می‌آید که کودک احساسی ندارد یا شبیه آدم آهنی است.
  • نشان دادن واکنش غیرطبیعی به تصاویر، بوها، بافت‌ها و صداها. کودک به صداهای بلند حساسیت شدیدی نشان می‌دهد. برخی کودکان اوتیسم به ورود یا خروج دیگران و تلاش‌های آنان برای جلب توجه واکنشی نشان نمی‌دهند.
  • حالت غیرطبیعی بدن، بی‌دست و پایی یا حرکت کردن به شیوه‌های نامتعارف؛ برای مثال راه رفتن همیشگی روی پنجه پا

کودکان اوتیسم اشاره‌های غیرکلامی ظریف را درک نمی‌کنند و نمی‌توانند از زبان بدن استفاده کنند. به این ترتیب در داد و ستدهای تعاملات اجتماعی با دشواری‌های قابل توجهی روبرو می‌شوند.

نشانه‌های انعطاف‌ناپذیری

  • پیروی از یک برنامه دقیق؛ برای مثال اصرار به رفتن به مدرسه از یک مسیر مشخص
  • دشواری در عادت کردن به هر گونه تغییر در برنامه یا محیط. برای مثال اعتراض به تغییر دکوراسیون خانه یا عوض شدن زمان معمول خواب
  • وابستگی غیرعادی به اسباب بازی‌ها یا اشیاء عجیبی مانند کلید، پریز برق یا کش. برخی کودکان اوتیسم علاقه عجیبی به به صف کردن اشیاء یا منظم کردن آنها دارند.
  • کودک به یک موضوع محدود علاقه بیش از حد نشان می‌دهد، این دل‌مشغولی‌غالباً شامل اعداد یا نمادها می‌شود؛ برای مثال اطلاعات نقشه‌ها، برنامه حرکت قطارها یا آمار ورزشی را حفظ و تکرار می‌کند.
  • کودک مدتی طولانی به تماشای اشیاء در حال حرکت مانند پنکه سقفی می‌نشیند یا روی یک بخش خاص از اشیاء مانند چرخ ماشین اسباب بازی متمرکز می‌شود.
  • کودک یک حرکت یا عمل، برای مثال دست زدن، جلو و عقب رفتن یا چرخیدن را بارها و بارها تکرار می‌کند که در اصطلاح به آن رفتار خودانگیخته گفته می‌شود. برخی پژوهشگران و پزشکان معتقدند که این رفتارهای خودانگیخته بیش از آن که کودکان اوتیسم را تحریک کند، آنان را آرام می‌کند.

کودکان دچار اوتیسم غالباً در رفتارها، فعالیت‌ها و علائق خود انعطاف ناپذیر، محدود و حتی وسواسی عمل می‌کنند.

رفتارهای تکرار و محدود شایع در میان کودکان اوتیسم

  • تکان دادن دست
  • دست زدن
  • مدام جلو و عقب رفتن
  • چرخیدن در یک دایره
  • زدن مداوم انگشت به سطوح
  • کوبیدن سر
  • خیره شدن به نور
  • تکان دادن انگشتان مقابل چشم‌ها
  • بشکن زدن
  • گرفتن گوش
  • خاراندن
  • به صف کردن عروسک‌ها
  • چرخاندن اشیاء
  • چرخاندن چرخ
  • تماشای اشیاء در حال حرکت
  • روشن و خاموش کردن مداوم لامپ
  • تکرار کردن کلمات یا صداها

علل


اکثر دانشمندان تا همین چندی پیش معتقد بودند که بیماری اوتیسم عمدتاً عامل‌های ژنتیکی دارد. اما پژوهش‌های نوآورانه جدید نشان داده است که عامل‌های محیطی نیز به اندازه عامل‌های ژنتیکی در ابتلا به اوتیسم موثر است.

برخی نوزادان هنگام تولد از نظر ژنتیکی استعداد ابتلا به اوتیسم را دارند، چنانچه یک عامل بیرونی محیطی در زمان قبل از تولد یا بعد از آن شرایط را تحریک کند، بیماری برزو می‌یابد. عامل‌های قبل از تولد که باعث بروز اوتیسم می‌شود عبارت است از:

  • مصرف ضدافسردگی در دوران بارداری، به ویژه در سه ماهه اول بارداری
  • کمبود‌های تغذیه‌ای در اوایل بارداری، به ویژه عدم دریافت فولیک اسید کافی
  • مشکلات هنگام تولد یا بلافاصله پس از آن، مانند وزن بسیار کم و کم‌خونی نوزاد
  • ابتلا مادر به عفونت‌ در دوران بارداری
  • قرار گرفتن در معرض آلاینده‌های شیمیایی، مانند فلزات و آفت‌کش‌ها در دوران بارداری

رفتار اوتیسمی در بعضی موارد از عوارض زیر نشأت می‌گیرد:

  • ابتلا مادر به سرخچه (سرخک آلمانی) در دوران بارداری
  • توبر اسکلروز: نوعی اختلال ژنتیکی نادر که باعث رشد تومورهای خوش‌خیم در مغز و دیگر اندام‌های حیاتی می‌شود.
  • سندرم ایکس شکننده: شایع‌ترین نوع ناتوانی ذهنی ارثی
  • آنسفالی (التهاب مغز)
  • فنیل کتونوری (نقص متابولیکی مادرزادی) درمان نشده (PKU): چنانچه آنزیم لازم برای متابولیسم طبیعی در بدن وجود نداشته باشد.

درمان


 درمان دارویی اوتیسم

دارو درمانی رایج‌ترین روش درمان عارضه‌های مرتبط و مشکلات رفتاری مانند افسردگی، اضطراب، بیش‌فعالی و اختلال وسواس فکری ـ عملی در کودکان است.

 رفتار درمانی

روش‌های مختلفی برای تعدیل رفتار وجود دارد که از آنها برای درمان رفتار تهاجمی، مکرر یا نامناسب و آموزش مهارت‌های لازم برای ارائه عملکرد مناسب در محیط بهره گرفته می‌شود. رفتار درمانی غالباً فعالیت‌های مهارت محور و نظام‌مندی را شامل می‌شود که مبتنی بر علائق و نیازهای فردی هستند. رفتار درمانی به آموزش یک به یک و مشتاقانه‌ی درمانگر و مشارکت گسترده نزدیکان نیاز دارد.

درمان یکپارچه‌سازی حسی

درمان یکپارچه‌سازی حسی نوعی رفتار درمانی است که هدف از آن کمک به بیماران اوتیسم برای مدیریت تحریک حسی است. در این روش وسائلی با بافت‌های مختلف در اختیار بیمار قرار داده می‌شود یا بیمار را وادار به شنیدن صداهای مختلف می‌کنند.

درمان مشکلات مربوط به تعاملات اجتماعی

رشد حسی و عاطفی محدود غالباً اثر مخربی بر تعاملات اجتماعی بیماران اوتیسم دارد. بازی درمانی نوعی رفتار درمانی است که از آن برای بهبود رشد عاطفی استفاده می‌شود که به نوبه خود مهارت‌های اجتماعی و یادگیری را نیز ارتقاء می‌دهد. در بازی درمانی ارتباط دوسویه‌ای بین بزرگسال ـ کودک برقرار می‌شود که کودک آن را کنترل می‌کند.

ارتباط درمانی

ارتباط درمانی به منظور درمان کودکانی انجام می‌شود که به دلیل ابتلا به بیماری اوتیسم نمی‌توانند ارتباط کلامی برقرار کنند. هدف دیگر ارتباط درمانی آغاز رشد زبانی در کودکان خردسال دچار این اختلال است. گفتار درمانی به کودکان دچار اوتیسم کمک می‌کند تا توانایی صحبت کردن را پیدا کنند.

تغییر رژیم غذایی


براساس مطالعات انجام شده، ویتامین ب، منیزیم (بهبود دهنده تاثیر ویتامین ب) و مکمل‌های روغن کبد ماهی (حاوی ویتامین آ و د) رفتار، تماس چشمی، دامنه توجه و توانایی یادگیری را در کودکان اوتیسم بهبود می‌دهد. ویتامین ث نیز افسردگی را بهبود و شدت علائم اوتیسم را در کودکان کاهش می‌دهد.